Wilki wróciły do naszych lasów. Czy jest się czego bać? Szczegółowe wyjaśnienia i praktyczne wskazówki [WYWIAD]

W ostatnich latach populacja wilka w Polsce rośnie w rekordowym tempie - z około 600 osobników pod koniec lat 90., do nawet 5 tysięcy dziś. Leśnicy potwierdzają, że również w powiecie pułtuskim te drapieżniki są obecne od kilku lat. Jak liczna jest lokalna populacja? Czy wilki stanowią zagrożenie? Jak zachować się podczas spotkania w lesie? O tym wszystkim z Krzysztofem Rylskim, rzecznikiem prasowym Nadleśnictwa Pułtusk rozmawiał Jan Kisiel.

Jan Kisiel: Czy na terenie Nadleśnictwa Pułtusk żyją wilki?

Krzysztof Rylski: Tak. Obecność wilków na terenie Nadleśnictwa Pułtusk jest potwierdzona od kilku lat. Drapieżniki regularnie są rejestrowane przez służby terenowe, fotopułapki oraz obserwatorów - zarówno leśników, jak i myśliwych.

JK: Jak liczna jest populacja wilka w okolicy?

KR: Choć Nadleśnictwo nie prowadzi formalnego, corocznego monitoringu liczebności, dane zbierane przez służby terenowe pozwalają oszacować, że na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Pułtusk żyje ponad 20 wilków. Tworzą one 3 lub 4 grupy rodzinne, zwierzęta te poruszają się na dużych obszarach, które często obejmują kilka leśnictw jednocześnie. W skali całej Polski populacja wilka jest oceniana na 3 000–5 000 osobników, co świadczy o dobrej kondycji gatunku. 

JK: Z czego wynika tak duży wzrost populacji wilków?

KR: Głównym powodem jest wprowadzenie ścisłej ochrony gatunkowej w 1998 roku. Przed objęciem wilka ochroną zwarty zasięg jego występowania ograniczony był do Karpat oraz rozległych lasów wschodniej i północno-wschodniej części kraju. W lasach zachodniej i środkowej Polski wilki pojawiały się rzadko. Sytuacja zaczęła się zmieniać po objęciu tego gatunku ochroną. Wilki stopniowo powracały do swoich dawnych ostoi w centralnej i zachodniej Polsce, gdzie z powodzeniem samodzielnie zrekolonizowały wszystkie większe kompleksy leśne. Pojedyncze osobniki, zwłaszcza młode wilki opuszczające swoje grupy rodzinne w poszukiwaniu partnerów i nowych terytoriów, pojawiały się również poza rozległymi lasami, także w obszarach mozaiki pól uprawnych i lasów.

Zakaz polowań, duża liczebność dzikiej zwierzyny, między innymi: saren, jeleni, łosi, dzików i bobrów  oraz rosnąca akceptacja społeczna sąsiedztwa wilków sprawiły, że wilki mogły odbudować swoją liczebność i powrócić na dawne tereny, z których wcześniej zniknęły z powodu prześladowań i zmian środowiskowych.

JK: Gdzie najłatwiej spotkać wilka w naszym regionie?

KR: Wilki są obecne na terenie wszystkich 16 leśnictw Nadleśnictwa Pułtusk.
Można je spotkać zarówno w dużych, zwartej strukturze kompleksach leśnych, jak i w mniejszych uroczyskach, otoczonych polami i łąkami. Warto pamiętać, że terytoria wilków są rozległe - ich grupy mogą przemierzać dziennie nawet kilkanaście kilometrów.

JK: Jak zachować się podczas spotkania z wilkiem?

KR: Wbrew obawom wilki nie są agresywne wobec ludzi. Najczęściej zauważają człowieka pierwsze i wycofują się, zanim zostaną spostrzeżone. Czasami młode osobniki, które dopiero uczą się życia w naturze, mogą zatrzymać się i przez chwilę patrzeć na człowieka. Takie zachowanie wynika z ciekawości, nie z agresji.

JK: Co zrobić, gdy wilk podchodzi zbyt blisko?

KR: Bliskie spotkanie definiuje się jako odległość ok. 30 metrów lub mniej. W takiej sytuacji zaleca się spokojne odstraszanie:

• unieś ręce i wykonuj szerokie ruchy,
• głośno zawołaj lub klaśnij,
• nie uciekaj - wilk może odebrać to jako zachowanie ofiary.

Wilki mają bardzo czuły węch i słuch, natomiast ich wzrok w ciągu dnia jest słabszy niż ludzki - dlatego kluczowe jest, by dobrze wyczuły zapach człowieka i zrozumiały, że nie są same. Gdy zwierzę nadal pozostaje w pobliżu, można rzucić w jego kierunku - nie w zwierzę - szyszkę, grudkę ziemi czy patyk. To skutecznie zachęca je do powrotu w głąb lasu.

Jeśli wilk zachowuje się nietypowo (brak reakcji na odstraszanie, apatia, widoczne osłabienie) — warto zgłosić to ekspertom, zamiast nagłaśniać sytuację na portalach społecznościowych. Fałszywe alarmy często wywołują niepotrzebną panikę. 

JK: A co ze spacerami z psem?  Czy wilk może zaatakować?

KR: Największe ryzyko dotyczy psów biegających luzem. W lesie pies:

• może wejść na terytorium wilków,
• zostawia tam swój zapach,
• może podbiec do wilczych nor,
• bywa traktowany jako rywal lub intruz.

To dlatego prawo zakazuje puszczania psów bez smyczy w lesie. Prowadzenie psa na smyczy praktycznie eliminuje ryzyko konfliktu z wilkami. Warto podkreślić, że wilki postrzegają psa jako konkurenta - nie człowieka.
Dlatego nie stanowią zagrożenia dla ludzi.

JK: Słyszy się o tym, że wilki czasami podchodzą do gospodarstw domowych lub siedlisk. Z czego to wynika?

KR: Najczęściej dzieje się to jesienią, gdy młode wilki opuszczają grupę rodzinną i szukają własnego miejsca do życia. Wędrują w nieznanym terenie i mogą przypadkowo trafić do wsi, gęstych osiedli a nawet dużych miast. Dzieje się to zwykle nocą. Zdezorientowane zwierzę potrzebuje czasu, by znaleźć drogę powrotną. Czasem do zabudowań podchodzą wilki chore, np. na świerzb lub wściekliznę - są wtedy osłabione i szukają łatwego pożywienia lub schronienia.

JK: Kogo powiadomić, jeśli wilk krąży w pobliżu domów?

KR: W razie wątpliwości najlepiej skontaktować się z:

• Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Warszawie,
• Stowarzyszeniem dla Natury „Wilk”.

Te instytucje prowadzą monitoring gatunku i ocenią, czy sytuacja wymaga interwencji.

W miejscach, gdzie obserwuje się obecność wilków, należy szczególnie zadbać o bezpieczeństwo psów oraz zwierząt gospodarskich. Zaleca się, aby na noc były one odpowiednio zabezpieczone np. zamknięte w budynkach gospodarczych, zagrodach lub na posesjach uniemożliwiających kontakt z dzikimi drapieżnikami. Takie działanie znacząco zmniejszają ryzyko ataków i pomagają chronić zarówno zwierzęta domowe, jak i dziką faunę.

JK: Czyli zamiast panikować, powinniśmy nauczyć się żyć z wilkiem „za płotem”?

KR: Badania potwierdzają, że wilk ucieka z odległości ok. 30 metrów, gdy tylko rozpozna człowieka. Zachowania, w których wilk toleruje bliską obecność ludzi, wynikają zwykle z habituacji, czyli stopniowego przyzwyczajenia do ludzkiej infrastruktury. Nie oznacza to agresji, ale jest sygnałem, że ludzie w okolicy mogą nieświadomie dokarmiać dzikie zwierzęta lub zostawiać resztki jedzenia w łatwo dostępnych miejscach.

Ataki wilków na ludzi w Polsce są bardzo rzadkie, od 1998 roku nie odnotowano żadnego śmiertelnego ataku. Eksperci wskazują kilka głównych przyczyn  takich zachowań. Najczęściej wynikają z utraty naturalnego lęku  przed człowiekiem, do czego dochodzi jeżeli wilki są dokarmiane  przez ludzi. Inną przyczyną mogą być choroby w tym wścieklizna, które wywołują dezorientację i agresję zwierzęcia. Do incydentów może dochodzić również, gdy wilk broni młodych.

Leśnicy alarmują!

1. Na spacerze po lesie prowadźmy psa zawsze na smyczy.

2. Nie pozostawiajmy odpadków dostępnych dla dzikich zwierząt.

3. Zabezpieczajmy psy i zwierzęta gospodarskie na noc.

Wilki nie są ani dobre, ani złe, ale niewątpliwie są częścią naturalnych ekosystemów i odgrywają w nich ważną rolę regulując populacje dzikich zwierząt. Poznajmy tego dużego drapieżnika i zaakceptujmy jego obecność w naszym otoczeniu. Wspólnie nauczmy się żyć z wilkiem tuż za płotem w tym również nauczmy się adekwatnie reagować na potencjalne zagrożenia ze strony wilka.

JK: Bardzo dziękujemy za niezwykle ciekawą i pouczającą rozmowę. 

KR: Również dziękuję i mam nadzieję, że moje rady będą pomocne dla czytelników. 

zdjęcie tytułowe: polskiwilk.org.pl, źródło własne

Poniżej prezentujemy kilka nagrań wideo z fotopułapek autorstwa Krzysztofa Rylskiego