Raport o ochronie ludności w powiecie pułtuskim - opinia, diagnoza czy ,,polityczny pstryczek''?

Do zajęcia się tematyką obrony cywilnej w naszym powiecie skłoniła nas ,,recenzja” lokalnych struktur Konfederacji, która trafiła do naszej redakcji. Pomysł, aby zająć się tematem obrony cywilnej na terenie powiatu pułtuskiego jest bardzo dobry i dobrze świadczy o najmłodszej grupie politycznej, która zawiązała się w naszym regionie w lipcu br. Opracowanie powstało na podstawie wniosków o udostępnienie informacji publicznej wysłanych do wszystkich gmin powiatu. W jego podsumowaniu znalazły się mocne słowa: „Analiza wszystkich odpowiedzi prowadzi do jednego, niepokojącego wniosku: większość gmin powiatu pułtuskiego nie jest realnie przygotowana na sytuacje kryzysowe. Władze lokalne mówią o planach, wnioskach i przyszłych działaniach, ale brak im determinacji i świadomości powagi sytuacji.” Także my skierowaliśmy pytania do wszystkich samorządów, przeanalizowaliśmy nowe przepisy oraz dotychczasowe działania gmin, a także zasięgnęliśmy opinii ekspertów. I możemy powiedzieć, że zaprezentowana w raporcie diagnoza przypomina – cytując ks. Józefa Tischnera – drugą góralską prawdę, czyli „tyz prawdę”. Czy przygotowana przez Konfederację recenzja przedstawia prawdę obiektywną czy prawdę odpowiadającą raczej przekonaniom autorów? - odpowiadamy w artykule.

Jak wiemy, wyczekiwana Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z dnia 5 grudnia 2024 roku weszła w życie 1 stycznia 2025 roku. Choć nowe przepisy zaczęły obowiązywać z początkiem roku, to kluczowe dokumenty wykonawcze pojawiały się stopniowo. Wojewódzki Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej został wprowadzony dopiero w lipcu br. na mocy stosownego zarządzenia Wojewody Mazowieckiego. Natomiast pierwsze nabory do programu ruszyły w sierpniu, co w praktyce oznaczało dopiero realny start wdrażania nowych rozwiązań na poziomie gmin.

Autorzy raportu lokalnych struktur Konfederacji pytali gminy, czy w okresie od lutego 2022 roku do dnia dzisiejszego, czyli 18 września 2025 r., zostały podjęte szczegółowe zadania w zakresie obrony cywilnej, zwłaszcza w odniesieniu do ochrony ludności. Odpowiedź nasuwa się sama: takich działań nie prowadzono, ponieważ przed 2025 rokiem nie istniały jakiekolwiek uregulowania prawne dotyczące obrony cywilnej. A w okresie od sierpnia 2025 roku (kiedy ruszyły pierwsze nabory do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej) do 18 września (kiedy zadano pytania) wszystkie gminy zdążyły już złożyć stosowne wnioski – co zresztą sam raport odnotowuje.

Jednocześnie autorzy dokumentu dodają własne opinie, chociażby stwierdzając: „to dopiero początek drogi. Oby nie skończyło się tylko na wnioskach i planach”. Tymczasem warto przypomnieć, że ten „początek” ma miejsce we wszystkich samorządach w całym województwie oraz kraju, ponieważ nowe przepisy obowiązują wszystkich w tym samym czasie – niezależnie od decyzji lokalnych władz.

W raporcie pada również zdanie: „Innymi słowy, bezpieczeństwo mieszkańców w dużej mierze zależy od budżetowej kroplówki z Warszawy”. Tymczasem funkcjonujemy w powiecie pułtuskim, gdzie wiele samorządów nie jest w stanie sfinansować nawet modernizacji sieci wodociągowej, a oczekiwania, że wójtowie będą budować systemy ochrony ludności z własnych środków, są po prostu oderwane od realiów finansowych. Jednym z nielicznych samorządów, które mogłyby sobie na to pozwolić, jest Warszawa – a według dostępnych informacji również korzysta z rządowego wsparcia, czyli wspomnianej „kroplówki”.

Warto zauważyć, że wszystkie gminy w naszym powiecie prowadziły działania zgodne z dotychczasowymi przepisami o zarządzaniu kryzysowym i obronie ojczyzny, m.in. uczestnicząc w ćwiczeniach obronnych na szczeblu powiatowym. Tymczasem raport twierdzi, że w ćwiczeniach brała udział tylko gmina Pułtusk.

Czy to kwestia interpretacji pytań? W zależności od sposobu ich odczytania odpowiedzi mogły różnić się od oczekiwań autorów. Ale dlaczego, skoro gmina Pułtusk wspomina o ćwiczeniach „Pułtusk 2024”, autor raportu nie sprawdził, czym te ćwiczenia są? Wystarczyło wpisać tę frazę w wyszukiwarkę, by znaleźć obszerne relacje i zdjęcia przedstawicieli wszystkich samorządów: pracowników urzędów, wójtów oraz zarządu starostwa.

Nie wiadomo też, dlaczego autorzy raportu, ale także gminy w swoich odpowiedziach – nie wspominają ani słowem o zasobach ludzkich, którymi dysponują gminy. A przecież to kluczowy filar systemu ochrony ludności.

Schrony, agregaty, sprzęt, szkolenia – to wszystko jest ważne. Ale wszystko pozostaje na nic bez ludzi.
A ludzi mamy.

We wszystkich gminach działa świetnie wyszkolona Ochotnicza Straż Pożarna, funkcjonują Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze, istnieją drużyny harcerskie – które zgodnie z ustawą należą do podmiotów obrony cywilnej. Mamy także wyszkoloną straż miejską, WOPR oraz inne organizacje, które na co dzień współpracują z samorządami i to właśnie te służby będą stanowiły trzon obrony cywilnej.

Podsumowując – doceniamy zainteresowanie oraz wysiłek włożony w przygotowanie raportu o stanie obrony cywilnej w naszym powiecie. Jednak zabrakło w nim precyzji i pogłębienia tematu, za to pojawiło się zbyt wiele krytyki lokalnych samorządów. W tym miejscu dobrze pasuje stare polskie przysłowie: „Kowal zawinił, cygana powiesili.” Słowa krytyki, za obecny stan, związany z obroną cywilną w kraju, a także naszym regionie, powinny paść w kierunku władz centralnych. 

W przypadku tak poważnego obszaru, jak ochrona ludności, polityka powinna pozostać jak najdalej. Zamiast mówić, co jest źle – choć często nie wiadomo dokładnie co i dlaczego – warto zadać pytanie: jak mogę pomóc?

Samorządy stoją przed bardzo trudnym zadaniem: budują system, który powinien funkcjonować od 35 lat. A w przysłowiowej godzinie „W” żadna krytyczna opinia nie zwiększy naszego bezpieczeństwa. Jeśli chcemy się szkolić – już dziś w aplikacji mObywatel dostępne są szkolenia, które każdy z nas może przejść.

Raport w całości publikujemy w linku poniżej:

LINK

autor: Mateusz Malinowski