Pułtusk w dziejach: co wydarzyło się tego dnia... 19 lipca

Przywołana w naszym kalendarium data nie mówi nam o konkretnym wydarzeniu, jednak jest ona bardzo dobrym punktem wyjścia do rozważań na temat początków jednego z najważniejszych ośrodków płockiego kościoła.

W Kodeksie dyplomatycznym Wielkopolski w dokumencie sporządzonym 19 lipca 1368 roku wymieniony został jako świadek proboszcz Jan z Pułtuska. To druga ze znanych nam najstarszych wzmianek dotycząca pułtuskiego duchowieństwa. Wcześniejszy zapis odnoszący się do kapelana z Pułtuska, również noszącego imię Jan, pochodzi z 1237 roku.

Jednak początków religijnej i duchowej sfery życia mieszkańców tego regionu należy szukać jeszcze wcześniej.

Po raz pierwszy o Pułtusku wspomina inwentarz dóbr biskupstwa płockiego sporządzony najprawdopodobniej w 1203 roku. Już wówczas był on siedzibą ogromnej kasztelanii majątkowej biskupstwa. W trakcie badań prowadzonych na terenie wzgórza zamkowego w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku archeolodzy odsłonili najstarsze relikty osadnictwa z drugiej ćwierci XII wieku. Oprócz tego osadnictwo rozciągało się na południowej części obecnego rynku. W rejonie tym funkcjonował także od XIII wieku cmentarz z kościołem.

Powszechnie przyjmuje się, że diecezja płocka została utworzona w drugiej połowie XI stulecia. Jednocześnie biskupi płoccy mieli otrzymać w posiadanie kasztelanię pułtuską. Co miało nastąpić najpóźniej w latach dziewięćdziesiątych XI wieku. Zatem musiał istnieć już wówczas gród nad Narwią. Niestety archeologom nie udało się wskazać jego jednoznacznej lokalizacji. Oczywiście istnieje kilka hipotez, które niosą za sobą określone pytania.

Nasze rozważania wskazują, że dzieje Kościoła na terenie naszego miasta sięgają najprawdopodobniej końca XI wieku. Jednak ostatnie zdanie należy tutaj do archeologów… może kiedyś uda się znaleźć pierwszy gród, który dał początek naszemu miastu.

Bibliografia:

Wiśniewski K., Pułtuskie grody i miasta lokacyjne w średniowieczu i we wczesnej nowożytności - próba nowego spojrzenia, w: Pułtusk. Studia i materiały z dziejów miasta i regionu, t. 11, pod red. R. Lolo, J. Szczepańskiego, Pułtusk 2024, s. 126-130.

Żebrowski T., Pułtuski kościół, kapituła i szkolnictwo w okresie średniowiecza i pierwszej połowy XVI wieku, w: Dzieje Pułtuska do 1795 roku, t. 1, pod red. H. Samsonowicza, R. Lolo, Pułtusk 2016, s. 104.

autor: P B