Od nowego roku możliwe korekty do pięciu lat wstecz po kontroli PIP. Co grozi przedsiębiorcom i samozatrudnionym?

Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy mogą wywrócić do góry nogami rozliczenia tysięcy firm. Inspektorzy mają zyskać możliwość przekształcania umów cywilnoprawnych w etaty nawet pięć lat wstecz, co oznacza potencjalne dopłaty ZUS, korekty podatkowe i roszczenia pracownicze.

Co się zmienia?

Nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2026 roku.
Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) miałaby zyskać nowe uprawnienia - przede wszystkim możliwość wydawania decyzji administracyjnych, które mogą przekształcać umowy cywilnoprawne (np. B2B, umowę zlecenia, umowę o dzieło) w umowy o pracę. 

Po kontroli inspektor (bez udziału sądu) będzie mógł stwierdzić, że dana relacja powinna być uznana za stosunek pracy. 

To oznacza, że firmy korzystające z umów B2B lub innych umów cywilnoprawnych mogą zostać zmuszone do zmiany formy zatrudnienia - a tym samym do ponownego rozliczenia kosztów zatrudnienia.

Co na celu ma ten projekt?

Celem zmian jest -według projektu - przeciwdziałanie tzw. „ukrytemu zatrudnieniu”: sytuacjom, w których formalna umowa cywilnoprawna ukrywa rzeczywisty stosunek pracy. 

Dzięki nowym uprawnieniom PIP ma skuteczniej egzekwować prawa osób, które w praktyce pracują jak etatowcy, ale formalnie są zatrudnione np. na B2B lub zleceniu.

Co grozi przedsiębiorcom i samozatrudnionym?

• Dopłaty ZUS i zaległych składek – jeśli PIP stwierdzi, że dana osoba byłaby pracownikiem etatowym, firma może zostać obciążona składkami za okres do 5 lat wstecz.

• Korekty podatkowe – zmienia się sposób rozliczenia: np. zamiast formy działalności gospodarczej lub faktur – PIT według skali, konieczność wystawienia PIT-11 za poprzednie lata, korekty kosztów, a nawet ryzyko odrzucenia odliczeń VAT.

• Zobowiązania pracownicze – firma może być zobowiązana do wypłaty ekwiwalentów za urlop, nadgodziny, dodatki, składki zdrowotne, a także do uznania okresów „umowy-cywilnoprawnej” za staż pracy.

Konsekwencje mogą być szczególnie dotkliwe dla firm, które przez lata opierały współpracę na umowach B2B lub zleceniach – np. w IT, outsourcingu czy usługach – bo nagle mogą stanąć przed koniecznością wyrównania zobowiązań za wiele lat wstecz.

Projekt nowelizacji ustawy o PIP, przewidujący m.in. przekształcanie umów B2B w umowy o pracę, został opracowany, ale nie został jeszcze uchwalony ani podpisany przez prezydenta.

Opr. na podstawie: www.vatax.pl, www.prawo.pl, staniekandpartners.pl, grantthornton.pl